Je kunt ChatGPT en andere LLM’s — Large Language Models — voor ongeveer alles inschakelen, dus waarom niet voor jouw loopbaan? Bij het proces van solliciteren, werven en selectie gebeurt dit al op grote schaal. Beide partijen, sollicitanten en vacaturehouders, grijpen naar LLM’s. Brieven en CV’s worden met een LLM opgesteld en vervolgens door een LLM gescand op AI-gebruik en relevantie. Dit alles op zo’n schaal dat solliciteren al fundamenteel van karakter verandert. Economievakblad ESB constateerde onlangs: AI maakt solliciteren makkelijker en matchen moeilijker.
Maar voordat jij nu je volgende vraag intikt bij een LLM omdat je een stap wilt maken, sta even stil bij de vraag: welk probleem wil ik eigenlijk oplossen?
Want waar zit jij in het hele proces dat hierbij komt kijken?
Een weloverwogen stap naar een nieuwe baan waar jij plezier uit kunt halen, is een heel proces. Als je overzicht hebt van dat proces, kun je bepalen waar jij staat en welke vragen daarbij horen — en of en hoe je daarbij een LLM wilt inschakelen.
En dat is precies waar het vaak misgaat. LLM’s maken het verleidelijk om snel door te schieten. Je kunt in één avond een CV herschrijven, drie brieven genereren en een sollicitatiegesprek simuleren. Maar als je eigenlijk nog niet weet wat je wilt, schrijf je gerichte brieven naar de verkeerde banen. Elke fase bouwt voort op de vorige — sla je er een over, dan wordt het resultaat oppervlakkig of ongefocust.
De valkuil van een LLM is dat hij je voorbij je eigen proces laat rennen. Je hebt een motivatiebrief voordat je je keuze hebt gemaakt. Je oefent een gesprek voordat je begrepen hebt wat de rol inhoudt. Het voelt productief, alles wat je doet — maar het is activiteit zonder richting.
Daarom: begin pas aan een nieuwe fase als je de vorige hebt afgerond. Hieronder doe ik dat voor je, steeds met dezelfde vraag: wat kan een LLM in een bepaalde fase doen, en hoe blijf jij zelf aan het roer?
1. Vrijuit nadenken
Je kunt dit zien als een brainstormfase. Het doel is vrijuit nadenken over een wat langere periode. Niet meteen tot conclusies komen. Gebruik de LLM niet om te vragen: ‘Welke banen horen bij mij op basis van mijn CV?’ Maar vraag: ‘Wat zijn mogelijkheden waar ik misschien niet 1-2-3 aan denk?’ Of: ‘Welke vragen moet ik mezelf stellen voordat ik een baan ga zoeken? Welke trends zijn er op de arbeidsmarkt? Waar werd ik nou echt gelukkig van in eerder werk? Waar lag dat aan? Waar ben ik nu echt goed in? Waar onderscheid ik mij van anderen?’
Maar let op: een LLM bevestigt soms wat je al dacht. De confirmation bias is een sluipmoordenaar. Daag de LLM daarom flink uit: ‘Welke argumenten zijn er tégen deze stap?’ En besef dat een LLM jouw persoonlijke context niet kent — familie, financiën, waarden, de fase van je loopbaan, wat je als kind leuk vond. Besef dat een LLM niet alles van jou weet.
En dat is precies waar de meeste mensen vastlopen. Ze weten dat ze iets willen, maar niet wat. Ze hopen dat een LLM dat voor hen uitzoekt. Maar bij zelfonderzoek ben je zelf nodig.
2. Oriënteren en eerste keuzes maken
Na de fase van zelfonderzoek kun je voorlopige keuzes maken. Welke mogelijkheden zou je verder willen onderzoeken? Ga daarmee aan de slag. Je kunt een LLM gebruiken voor onderzoek naar bedrijven, organisaties, sectoren, arbeidsmarktgegevens en aanvullende opleidingen. En evengoed voor advies over hoe je je netwerk kunt betrekken bij de oriëntatie en wat wel en niet verstandig is. Let erop dat de LLM goede bronnen gebruikt, zodat je niet met verkeerde informatie aan de slag gaat.
3. Gefundeerde keuzes maken
Een LLM kan helpen bij het structureren van criteria, niet bij het voelen van wat klopt. Je kunt een beslisboom laten opbouwen met criteria als: kan ik mijn vaardigheden goed kwijt, word ik uitgedaagd, kan ik zelf beslissen, is het werk zinvol, maak ik de impact die ik zoek, zijn er mogelijkheden om te groeien, voelt of is het salaris passend, klopt de reistijd, zijn er mogelijkheden om thuis te werken? Je kunt ook meerdere opties naast elkaar zetten in een vergelijkingstabel. En daag jezelf ook uit: ‘Waarom is deze keuze een slecht idee?’
Let wel: de uitkomst is zo goed als de invoer. Vage input levert vage output op. Wees expliciet over je waarden en randvoorwaarden.
Formuleer nu een plan A en plan B.
Deze ronde gaat je later ook helpen als je ergens op gesprek komt — eenmaal aan tafel is het moeilijk om niet te bezwijken voor de wens: als ze mij maar willen. En dan vergeet je te vragen naar de dingen die echt belangrijk voor je zijn, terwijl je daar al wel goed over hebt nagedacht.
4. Brieven en sollicitaties schrijven
Schrijf brieven als je weet wat je wilt en waarom. Wat werkt: een LLM een voorzet laten maken voor een motivatiebrief en het finetunen van je CV voor een vacature. Maar blijf zelf nadenken, verplaats je in de vacaturehouder: welk probleem zal die hebben? Welke vooroordelen kun jij oproepen? Geef dat mee als input. En herschrijf het voorstel van de LLM net zolang tot het jouw brief is geworden.
Aandachtspunt: wees transparant over je LLM-gebruik als je een brief verstuurt. Door kort te vermelden hoe en waarvoor je een LLM hebt ingezet, laat je jezelf zien als een bewuste en kritische gebruiker van AI.
5. Sollicitatiegesprek voorbereiden
Laat een LLM de vacaturetekst en je CV analyseren: welke vragen kun je verwachten? Oefen met een gesprek: laat een LLM de rol van recruiter spelen en stel een gesprekssimulatie op. Verfijn je antwoorden door met voorbeelden te komen van hoe je eerder iets aanpakte. Bereid de vragen voor die jij aan de werkgever kunt stellen.
Let op: de inschatting van de LLM over de organisatiecultuur, als je daarnaar vraagt, is oppervlakkig. Doe daarom vooral je eigen onderzoek via de website van de organisatie en via je netwerk.
6. Onderhandelen en accepteren
Een fase die mensen vaak vergeten, maar waar een LLM verrassend nuttig kan zijn. Gebruik een LLM om onderzoek te doen naar passend salaris en aanvullende arbeidsvoorwaarden. Vraag ook om argumenten waarmee je jouw redelijke voorstel kunt onderbouwen.
Maar let op: LLM-salarisindicaties zijn soms verouderd of gebaseerd op Amerikaanse data — controleer altijd met Nederlandse bronnen. Laat geen contractgegevens in publieke LLM’s zetten. En juridisch advies blijft mensenwerk — gebruik een LLM voor oriëntatie, niet voor de juridische toetsing.
7. Onboarden
De laatste fase, en misschien wel de belangrijkste voor je werkelijke succes. Ook hier zijn de mogelijkheden eindeloos. Je kunt een 30-60-90-dagenplan opstellen voor je eerste periode. Vragen voorbereiden voor je eerste kennismakingsgesprekken met collega’s. Een zelfbeoordeling schrijven na je eerste maand: wat gaat goed, wat wil je verbeteren? Veel nieuwe informatie laten verwerken: laat een LLM lange documenten samenvatten.
Maar denk eraan: houd je aan de vertrouwelijkheidsregels van je nieuwe werkgever — zet geen interne documenten in externe LLM’s. Blijf zelf de verbindingen maken met collega’s; een LLM helpt met structuur, niet met relaties. Onboarding is vooral een menselijk proces — wees aanwezig, niet alleen efficiënt.
De rode draad
De meeste mensen die bij mij komen, weten allang dat ze iets willen. Maar niet wat precies. En het niet-weten is niet iets wat een LLM oplost, hoe handig het ook is. Het is juist het punt waarop je zelf aan het werk moet — of hulp inschakelt van iemand die met je meedenkt.
Dat een LLM nuttig kan zijn hoeft geen betoog. Maar het is aan jou om tegen te spreken, knopen door te hakken en authentiek te blijven in wat je communiceert. In veel gevallen scheelt het dus ook geen tijd. En als je vaker met een LLM werkt en kritisch bent op de output, dan weet je al dat een LLM geen tijdwinst gaat opleveren.
Dus voordat je je volgende vraag intikt: weet je eigenlijk waar je bent in het proces? En weet je wat je wilt weten — voordat je weet wat je wilt doen?
Heb je een loopbaanstap in gedachten en vraag je je af hoe je LLM daarbij verstandig inzet? Of worstel je met de vraag waar je eigenlijk staat? Plan een vrijblijvend gesprek via deze link — ik denk graag met je mee.